การศึกษาทางไกล: วิชาการพัฒนาการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในศูนย์การเรียนชุมชน
การสำรวจและการวิเคราะห์ชุมชน

       ขณะนี้ผู้เรียนทุกท่านคงได้สำรวจชุมชนของตนเองและทำความรู้จักใกล้ชิดกับชุมชนของตนเองมากขึ้น ข้อมูลจากการสำรวจที่ท่านเป็นผู้วางแผน เป็นผู้ดำเนินการ จนได้ข้อมูลที่ต้องการ ข้อมูลที่ได้มาท่านจะต้องนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ เพื่อให้มองเห็นภาพลักษณ์ของชุมชนให้ชัดเจน การเห็นตัวตนของชุมชนที่ชัดเจนมีประโยชน์อย่างไรต่อท่าน ภาพลักษณ์ของชุมชนที่ท่านอยากรู้ จะช่วยให้ท่านมองเห็นภาพของปัญหาของชุมชนจากอดีตจนถึงปัจจุบัน และอนาคตได้ ทั้งนั้นท่านจะได้นำรายละเอียดจากชุมชนมาใช้ในการพัฒนากิจกรรมต่าง ๆ ให้กับชุมชนได้สอดคล้องกับสภาพปัญหาความต้องการที่แท้จริงของคนในชุมชน
         การวิเคราะห์ชุมชนคือการศึกษาเรียนรู้เพื่อให้รู้จักชุมชนอย่างลึกซึ้ง เรียนรู้ความรู้ที่มีอยู่ในท้องถิ่นในชุมชน ซึ่งแต่ละชุมชนก็จะมีองค์ความรู้ที่แตกต่างและหลากหลายกัน ถึงแม้ว่าองค์ความรู้และกระบวนการสร้างองค์ความรู้ของแต่ละชุมชนจะแตกต่างกัน แต่มีลักษณะบางอย่างที่ร่วมกันอยู่ ความรู้ของชุมชนนั้นได้คิดและสร้างขึ้นมาโดยคนในชุมชนเพื่อใช้ประโยชน์หรือแก้ปัญหาเฉพาะของชุมชนนั้น ๆ ดังนั้นการจะวิเคราะห์ชุมชนได้ ต้อง รวบรวมเรื่องราวและองค์ความรู้ที่หลากหลายของชุมชนมาเป็นพื้นฐานและเป็นองค์ประกอบในการวิเคราะห์ ผู้ที่จะวิเคราะห์ข้อมูลชุมชนต้องเป็นผู้จัดการกับความรู้ที่อยู่ในชุมชนให้สามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อคนในชุมชนได้อย่างคุ้มค่า ความรู้ที่หลากหลายในชุมชนที่ท่านสำรวจ ท่านก็จะต้องวิเคราะห์ สังเคราะห์ ข้อมูลและคัดเลือกข้อมูล (องค์ความรู้) ที่ จัดการได้ ให้ตรงกับเป้าหมายที่ต้องการกับคนในชุมชน
        การวิเคราะห์ชุมชนเป็นเรื่องละเอียดอ่อน เพราะเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับบุคคลและวิธีการดำเนินชีวิตของคนในชุมชน การสำรวจและวิเคราะห์ชุมชนจึงต้องอาศัยความ ร่วมมือและกระบวนการมีส่วนร่วมของบุคคลหรือหน่วยงานที่หลากหลายในชุมชน จึงจะช่วยให้การวิเคราะห์ชุมชนเกิดคุณค่าต่อการพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ให้กับคนในชุมชนได้อย่างคุ้มค่า
        กระบวนการต่าง ๆ ของการสำรวจและวิเคราะห์ชุมชน จึงเป็นกระบวนการคิด และพัฒนารูปแบบด้วยตัวของท่านเอง ท่านจึงเป็นผู้คิด วางแผน และนำไปปฏิบัติ และสรุปผลด้วยตัวของท่านเอง ซึ่งไม่ต้องยึดติดกับแนวปฏิบัติหรือทฤษฎีใด ๆ ทั้งสิ้น ท่านเป็นผู้คิดปฏิบัติด้วยตนเองได้ทั้งหมด ขณะนี้ท่านคงวางแผนและเตรียมที่จะปฏิบัติไว้เรียบร้อยแล้ว แต่อย่าลืมบันทึกขั้นตอนของการคิดและปฏิบัติไว้ด้วย เพราะสิ่งเหล่านั้นคือร่องรอยของการปฏิบัติงานหรือผลงานของท่านเอง

พิไลวรรณ แสงขำ
กลุ่มงานวิชาการ
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาคกลาง
15 สิงหาคม 2548

back